TIEL 1945, een verwoeste stad, een historisch beeldoverzicht.

In WO II werd Tiel zwaar getroffen tijdens gevechten tussen de Duitse bezetters die in de stad gelegerd waren en de geallieerden die gelegen waren aan de overzijde van de Waal. Onder meer de de Sint Maartenskerk en de Waterpoort werden door de beschietingen ernstig beschadigd. In de jaren na de oorlog is de binnenstad weer hersteld maar nog steeds zijn er sporen te vinden van de bombardementen. In 1949 werd het vijftigduizendste nieuw gebouwde huis na de oorlog opgeleverd en geopend door de minister van volkshuisvesting. De Waterpoort werd in 1979 herbouwd. In juni 2006 is men begonnen met het uitbaggeren en reinigen van de stadsgrachten, waarin nog munitie lag uit de oorlog. Het baggeren is uitgevoerd met behulp van de zogeheten Bombox, een mobiele veiligheidsconstructie die speciaal voor dit project is gebouwd. In totaal zijn er tot eind november 2007 vijfhonderd grote en kleine explosieven boven water gehaald.

Dit beeld overzicht gaat over het Tiel van vlak voor en na de 2e wereldoorlog.

Luchtfoto uit 1946

Ongeveer hetzelfde beeld, maar dan in 2006: Klik op deze Link

Waterstraat

De bioscoop van J.M. Lureman, het Luxor Theater, werd eveneens verwoest. De bioscoop, herkenbaar aan het ijzeren hek, had als linker buren de winkel van J.W.J. Mens (Metico) met daarnaast W.H. Oostendorp en vervolgens de ambachtsschool. Op de eerste foto hieronder  ziet u bioscoopbezoekers in de rij voor de film De Gouden Stad (oorspronkelijke titel: Die Goldene Stadt, deze film is in 1942 in Duitsland uitgebracht). De opname voor deze foto is waarschijnlijk gemaakt in 1943. Op de tweede foto ziet u de genoemde panden in betere tijden, maar dan van de andere kant gezien. Uiterst rechts enkel schopstelen bij het pand van Oostendorp.

 Waterstraat

Een deel van de vernielde panden aan de zuidkant van de Waterstraat tussen de Kerkstraat en de Groenmarkt. Let u op de prachtige gevel (Waterstraat 9) met het Jugendstil karakter uiterst links, door de oorlog voorgoed uit het Tielse straatbeeld verdwenen. In het pand werden allerlei huishoudelijke artikelen verkocht door P.E. van der Steen (Haweko). Hiervoor was er de herenmodezaak van Bahlman gevestigd. De ansichtkaart hieronder toont het pand rond 1917.

Waterstraat naar het noorden

 Waterstraat

Op de plaats waar nu V&D is gevestigd, bevond zich de winkel en drukkerij van de firma D. Mijs. Op de ansichtkaart hieronder ziet u de drukkerij aan de Oliemolenwal, te herkennen aan de boogramen.

 

Waterstraat

Oliemolenwal Plantsoen

 Waterstraat

De vernielde panden aan de noordzijde van de Waterstraat tussen de Kerkstraat en de Groenmarkt. Op de onderste ansichtkaart zie u de gevelwand richting Groenmarkt zoals deze was voor de oorlog. Links het winkelpand van boekhandel Mijs dat zich bevond enkele panden voor de doorgang naar de Oliemolenwal.

Waterstraat

Waterstraat naar het zuiden

 Waterstraat

Het begin van de Waterstraat vanaf de Groenmarkt. De prentbriefkaart toont de vooroorlogse situatie.

 Groenmarkt

De Groenmarkt richting Vleesstraat. Op de muur van het pand rechts ziet een reclame voor de manufacturenwinkel van J.H. Athmer-Martens. Deze winkel, het Witte Huis genaamd, bevond zich op de zuidwesthoek van de Gasthuisstraat met de Kerkstraat. De prentbriefkaart toont de panden tussen de Vleesstraat en de Waterstraat rond 1925.

Groenmarkt

Groenmarkt

 Groenmarkt

De zuidzijde van de Groenmarkt, het deel tussen de Weerstraat en de Vleesstraat waar nu, vrijwel op dezelfde plaats, modezaak De Blank is gevestigd. Uiterst rechts ziet u nog net de beginletters van P. de Gruyter & Zn. gevestigd in de Vleesstraat. Na de oorlog verhuist De Gruyter naar de Waterstraat. Het pand links op de hoek van de Weerstraat en Groenmarkt was in gebruik door loodgieter B. de Bruin. Op de prentbriefkaart de boekdrukkerij en boekhandel A. van Loon.

Groenmarkt

  Groenmarkt

Een gezicht van de Groenmarkt naar de Voorstad. Het pand op de plaats waar nu vishandel Neerbos is gevestigd lijkt niet zwaar beschadigd. Het puin op de voorgrond is in de wederopbouwperiode vervangen door het pand van Bovendeert Schoenen. Het palmboompje rechts in het houten kuipje sierde het terras van hotel-restaurant Corbelijn. Op het pand Voorstad 1 werd in 1940 een sirene van de luchtbescherming geplaatst (rechts naast De Karseboom van Hannes Peterse). Verder werden er sirenes geplaatst op de panden Stationsstraat 2 (zie catalogusnummer 26), Sint Walburgbinnensingel 10 en op het pand Sint Josephstraat 18. Op de ansichtkaart ziet u de situatie zoals deze was midden jaren dertig van de 20ste eeuw.

Groenmarkt

Groenmarkt

Groenmarkt

Een opname van de Groenmarkt gemaakt vanuit de Vleesstraat. Op de achtergrond links op de grond het naambord van hotel Corbelijn met rechts het vernielde pand van Albert Heijn. Links op de voorgrond de straatverlichting aan het pand van juwelier de Jongh. De prentbriefkaart laat de situatie zien vlak voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog.

Groenmarkt

Markt

 Vleesstraat

Het begin van de Vleesstraat vanaf de Groenmarkt. Links ziet u het pand van de Gruyter & Zn. met daarnaast het pand van drukkerij en boekhandel St.-Maarten. Op de plaats van het pand van de Gruyter is na de oorlog (1954) de Damstraat aangelegd, de verbinding met de Koornmarkt. Op de achtergrond de resten van het voormalige stadhuis. Rechts het pand van juwelier de Jongh, dat na de oorlog geheel is vernieuwd en naar links is opgeschoven. De Groenmarkt heeft na de oorlog door verlegging van de rooilijnen een grotere oppervlakte gekregen. Op de briefkaart ziet u de voorganger van het De Gruyter pand rond 1900, het hotel-restaurant Centraal.

Vleesstraat

Het vrijwel geheel vernielde voormalige stadhuis (vlak voor de oorlog voor ontvanger en gemeente werken) op de zuidoosthoek van de Vleesstraat en de Kerkstraat. Ook van het Witte Huis van Athmer Martens, op de andere zuidelijke hoek, rest nog slechts een ruïne. Op de ansicht ziet u het stadhuis in de jaren 30 van de twintigste eeuw.

Vleesstraat

 Veemarkt

De pas teruggekeerde evacuees verkennen hun stad. In het centrum maar ook daarbuiten zijn de oorlogslittekens duidelijk zichtbaar. Op deze foto een blik van de Veemarkt naar de Burense Poort. Rechts de smederij van M.H. Kocken waar al met de opruiming is begonnen. De prentbriefkaart laat de Veemarkt zien rond 1930.

Veemarkt

Veemarkt rond 1930

  Burgemeester Hasselmanplein

Hotel-restaurant Telkamp aan het Burgemeester Hasselmanplein. Rechts de DKW-garage van Moll. Op 27 oktober 1944 worden passerende Duitse tanks door de geallieerden onder vuur genomen. Het hotel-restaurant wordt zwaar beschadigd. Na de oorlog krijgt het hotel-restaurant een totaal ander aanzien en vormt zo een prachtige entree voor de stad. Helaas sluit in oktober 1972 het hotel definitief zijn poorten. Het is afgebroken om plaats te maken voor het bankgebouw van ABN-Amro. Hieronder de voorganger van het hotel rond 1920. De andere prentbriefkaart toont de naoorlogse bouw van het hotel.

Buregemeester Hasselmanplein

 

  Hoogeindsestraat

Een troosteloze aanblik van de Hoogeindsestraat vanuit de Waterstraat. Op de achtergrond het hotel-restaurant Telkamp. Rechts op de noordoosthoek van het Hoogeinde en de Waterstraat de ambachtsschool. In verband met de hevige beschietingen op de stad worden in oktober 1944 de ziekenhuizen Bethesda en Sint Andreas ontruimd. De zieken worden ondergebracht in de kelders van de ambachtsschool. Op 12 april 1945 worden de panden aan de Hoogeindsestraat door de Duitsers opgeblazen en in brand gestoken. De prentbriefkaart toont ongeveer vanaf dezelfde plaats de naoorlogse situatie rond 1950.

Hoogeindsestraat rond 1950

Hoogeinde Gasthuisstraat

Hoogeinde/Gasthuisstraat

Deze opname is gemaakt vanaf de noordoosthoek van het Hoogeinde en de Gasthuisstraat richting Konijnenwal. Links ziet u de resten van het politiebureau. In april 1941 wordt in het politiebureau de nieuwe commandopost van het hoofd van de luchtbeschermingsdienst in gebruik genomen. Deze post is ondergebracht in de kelder van het politiebureau. Midden op de achtergrond het Hof van Arkel met achter de boom een huis aan de Konijnenwal. Rechts op de achtergrond de ambachtsschool. Op de prentbriefkaart het Hoogeinde vanaf Hoogeindsestraat/Waterstraat. Rechts, iets naar achteren geplaatst, het politiebureau.

Hoogeinde -  Waterstraat

Hoogeinde

De resten van het volledig vernielde politiebureau aan het Hoogeinde.

Hoogeinde/Waterstraat

Ook de ambachtsschool Hoogeinde 22, op de hoek met de Waterstraat, is zwaar beschadigd. Ze werd samen met het Luxor Theater en het Hof van Arkel op 12 april 1945 door de Duitsers opgeblazen en daarna in brand gestoken. Na de oorlog is het gebouw afgebroken om plaats te maken voor het huidige pand van Oostendorp. Op 17 mei 1951 wordt de nieuwe ambachtsschool, gebouwd op het voormalige landgoed de Scheering, in gebruik genomen. Tot die tijd vonden de lessen plaats in het gebouw waar nu de muziekschool is gevestigd (daarvoor metaalwarenfabriek Velders en Schoots), bij Kurz in de Binnenweg, in de Koningin Wilhelmina-school aan de Achterweg en bij metaalwarenfabriek Rio in het Heiligestraatje.

 

Hoogeinde Waterstraat

Gasthuisstraat

De noordwesthoek van de Gasthuisstraat en de Kerkstraat. Het hoekpand van Neger (daarvoor Loman) waar rookartikelen werden verkocht, is vrijwel geheel verdwenen. Daarnaast de panden van P. Visée en J.M. Baars. De ingelegde keien in de bovengevel van het pand van Baars zijn goed te herkennen (zie ook de ansichtkaart). Op de noordoosthoek van de Kerkstraat en de Vleesstraat bevond zich het pand van J.W. van Acquoij. Hij verkocht hoofdzakelijk artikelen voor de woninginrichting.

 

Gasthuisstraat

           

 

Kerkstraat

Een blik langs de vernielde gevels in de Kerkstraat vanaf de Ambtmanstraat/Koornmarkt. Op de achtergrond de bomen aan het Plantsoen/Oliemolenwal. Op de voorgrond links het pand van bakker Van Hattum, nu monument. Het pand ernaast was eigendom van Arentsen. In het midden links de resten van het Witte Huis en rechts die van het voormalige stadhuis.

 

Ambtmanstraat

De kruising van de Ambtmanstraat/Koornmarkt met de Kerkstraat. Ook het pand van spekslager Wout Jager is vrijwel geheel vernield. Dit pand was gelegen op de zuidwesthoek van de genoemde kruising. In het verlengde van de gevelwand ziet u het inmiddels ook voormalige gemeentehuis aan de Ambtmanstraat. Op defoto hieronder ziet u W. jager en zijn pand in betere tijden.

 

Ambtmanstraat

Pand W.Jager

 Kerkstraat/Sint Agnietenstraat

Ook het Spaarbankgebouw aan de Sint Agnietenstraat en de Kerkstraat bleef niet gespaard. Het gebouw gaat in vlammen op nadat het in februari 1945 is bestookt met fosforgranaten door de geallieerden. Van het uit de tweede helft van de 19de eeuw daterende gebouw bleef weinig over. Een troosteloze aanblik van waar eens de Tielse bevolking werd vermaakt met toneel, muziek en film. Op dezelfde plaats werd in september 1969 het theater Agnietenhof geopend. Het Spaarbankgebouw had eindelijk zijn opvolger. De ansicht toont het Spaarbankgebouw rond 1920.

 

 

Sint Agnietenstraat

Vanaf de zuidoosthoek Kerkstraat/Sint Agnietenstraat de panden van Steenhuis, Hoekstra en uiterst rechts de open ruimte waar het kantoor van de Rotterdamse Bank stond. Op de foto, waarvoor de opname in 1920 is gemaakt vanaf de Sint-Maartenstoren, kunt u zien hoe het pand van Hoekstra er uit zag voor de oorlog.

Sint Agnietenstraat

M227

 Kerkstraat

De Kerkstraat met de Sint Ceciliakapel. Het pand links met nummer 44, op de hoek van de Achterweg en Kerkstraat werd bewoond door G.J. Keij. Rechts daarnaast woonden J. van Keulen, A. Kerkhof, Th. van Esch en G. van Ewijk.

Hoogeinde

De resten van het gebouw op de hoek van de Oliemolenwal en de Hoogeindsestraat. In 1938 werd het door de Nederlandsche Handel Maatschappij overgenomen van de Geldersche Credietvereeniging. Na de oorlog werd er een gebouw opgetrokken in de stijl van de Delftse School. In dit gebouw vestigde zich opnieuw de Nederlandsche Handel Maatschappij. Op dit moment wordt het gebouw ingericht als woon- en werkruimte. De briefkaart laat de situatie zien rond 1930.

 

Hoogeinde

Stationsstraat

Ook deze prachtige villa aan het begin van de Stationsstraat bleef niet ongeschonden. Deze villa is in 1884 gebouwd in opdracht van C.M. Seret. Seret en zijn vrouw waren afkomstig uit Sliedrecht en hebben zich in 1878 in Tiel gevestigd. Een steenfabriek in Zennewijnen was eigendom van de familie. Eén van de laatste bewoners van de villa was architect C.J. Wierda. In de oorlogsperiode werd de villa bewoond door mr. H.K. Roessingh. Zoals u kunt zien was op dat moment ook een sirene van de Luchtbescherming op het dak geplaatst. Op de briefkaart de villa rond 1910.

 

Oliemolenwal

In de draai van de Oliemolenwal naar de Burense Poort stond een villa die was gebouwd in opdracht van de gepensioneerde zeekapitein Barth. In de oorlogsperiode werd het pand bewoond door weduwe G. van Versendaal. Zoals u kunt zien is ook dit pand volledig verwoest. Op de ansicht het pand rond 1910.

 

Oliemolenwal

Oliemolenwal Burense poort

Konijnenwal

Aan de Konijnenwal stond het rusthuis Walstede. Het was in 1939 gebouwd in opdracht van de stichting Walstede. Het eerste gebouw van het rusthuis zou ruim 30 jaar dienst doen. In 1973 wordt het gebouw vervangen door het huidige verzorgingshuis-verpleeghuis Walstede. De naam Walstede was eerder gegeven aan een 19de eeuwse villa op dezelfde plaats, gebouwd in opdracht van een familie Heuff. U ziet op de ansichtkaart villa Walstede rond 1911.

Veemarkt

Veemarkt

Nog een prachtige villa, nu aan de Veemarkt. Eigenaar was de familie Daalderop. Na de oorlog is het pand hersteld. In 1971 is het verkocht aan de Nederlandse Middenstandsbank en gesloopt. In diezelfde periode werd het pand nog gekraakt door de groep States International die er een jeugdcentrum van maakte. Op de ansichtkaartjes uit 1900 en 1930 is het pand makkelijk te herkennen.

Hoogeindsestraat

De Burense Poort en de Hoogeindsestraat vanaf het Burgemeester Hasselmanplein. Midden op de achtergrond de Waterstraat met het ontmantelde uithangbord van het Luxor Theater dat boven de panden uitsteekt. Links ziet u de buitenmuren van de ambachtsschool die ondanks alle pogingen van de Duitsers overeind zijn gebleven. Op de ansichtkaart de Burense Poort rond 1920

.

Korenbeursplein

Op de foto de beschadigde overkapping van de boter- en eiermarkt aan het Korenbeursplein. De officiële opening van deze overdekte boter- en eiermarkt vond plaats op 31 december 1928 en was een idee van de Marktcommissie. Aanleiding was de noodzakelijke verplaatsing van deze markt. Na de oorlog is de overkapping verdwenen en werden de galerijen gebruik voor de vestiging van noodwinkels. Deze winkels werden verdeeld over de middenstanders van Tiel. De ansicht toont het Korenbeursplein vanaf de Sint Agnietenstraat rond 1910. De toegang aan de Koornmarkt is goed herkenbaar. De stenen pilaren van deze toegang heeft men later gebruikt om de overkapping op te laten rusten.

 

Korenbeursplein

Nachtegaalslaantje

Ook werden de buitenwijken van Tiel door de geallieerden onder vuur genomen. Op de foto enkele huizen aan het Nachtegaalslaantje als een resultaat daarvan. Als u deze woningen nu bekijkt kunt u duidelijk het herstelde metselwerk herkennen. Omdat de watertoren een geliefd schietdoel van de geallieerden was, kregen het Nachtegaalslaantje en de jamfabriek De Betuwe veel granaatinslagen in de maand oktober 1944.

 

Ruiterstraatje

Ruiterstraatje

Degenen die vinden waar deze opname is gemaakt kennen Tiel heel goed. Na enig zoeken zal blijken dat u hier naar het Ruiterstraatje kijkt. Links op de achtergrond ziet u de achterzijde van het Chinees Indisch restaurant Hong Kong, het voormalige hotel-restaurant De Zon en midden op de achtergrond de sirene op het dak van het al eerder genoemde pand aan de Voorstad. Op de voorgrond een bestraat gedeelte van de Oude Haven. Rechts op de foto ziet u het café van uitbater Koos de Winkel afkomstig uit Rotterdam. Voor hij dit café runde was hij glasblazer bij de Tielse Demyonfabriek (later Verdugt). De ansichtkaart toont het café op de achtergrond rond 1917. Ook de schuur links naast het café is duidelijk herkenbaar

 Huf van Burenstraat

Links op deze foto het kantoor van de dienst Maatschappelijk Hulpbetoon. Het kantoor is door de Duitsers opgeblazen om een barricade te vormen. De dienst Maatschappelijk Hulpbetoon verzorgde onder meer de winterhulpacties. Aan de rechterzijde de gevangenis die in 1860 is gebouwd en vernield in april 1945. Op de prentbriefkaart onder, ziet u op de achtergrond de voorzijde van de gevangenis in het eerste decennium van de 20ste eeuw.

Westluidensestraat

Westluidensestraat

De kruising Westluidensestraat, Koninginnestraat, opgang Tolhuiswal. Het puin dat deze kruising blokkeerde was al grotendeels opgeruimd. Ook dit punt van de stad was door de Duitsers uitgekozen om de toegang van de geallieerden te bemoeilijken. Op 16 december 1944 werd deze omgeving opgeblazen. Links op de hoek met de Tolhuiswal het pand van J.W. Stam (nu bakkerij Van Ooijen), daar tegenover op de hoek met de Koninginnestraat de vleeshouwerij van G.J. Blom.

Tolhuisstraat

Tolhuisstraat

De Tolhuisstraat gezien vanuit de Westluidensestraat. De eenvormige gevelwand is door de oorlog voor goed uit het Tielse staatbeeld verdwenen. In de oorlogsperiode woonden daar P.J. Lazet, J.G. van Heuven, J.K. Veenendaal en W.G. Izaks. Op 18 december 1944 wordt de Tolhuisstraat ontruimd. Op 15 maart 1945 worden de grootste vernielingen aangericht door een regen van fosforgranaten van de geallieerden. De prentbriefkaart toont de Tolhuisstraat rond 1903. De gasthuismolen op de achtergrond stond op de Tolhuiswal. De molen heeft daar gestaan in de periode van 1600-1903.

Tolhuisstraat

St. Agnietenstraat

Sint Agnietenstraat

De Sint Agnietenstraat gezien vanuit de Westluidensestraat. Rechts op de hoek het café-hotel De Roskam. Na de oorlog is het in de nacht van 8 op 9 maart 1954 uitgebrand. Bij deze brand kwamen twee mensen om het leven. Op de plaats waar het witte gebouw stond is nu het terras van het huidige café dat nu gevestigd is in het tweede pand. Aan de overzijde van het café het gebouw waar nu het Regionaal Archief Rivierenland is gevestigd. Midden op de achtergrond met de hoog opstaande puntgevels de ruïne van het postkantoor dat daar in 1897 is geopend. De prentbriefkaart toont hetzelfde straatbeeld in de jaren twintig van de 20ste eeuw. De benzinepomp naast het café, op de naoorlogse foto, heeft de plaats ingenomen van de hardstenen waterpomp op de prentbriefkaart (ca. 1900).

Kleibergsestraat

Kleibergsestraat

Vooral in april 1945 ligt de Kleibergsestraat zwaar onder vuur. U ziet de noordelijke gevelwand van de Kleibergsestraat, vanuit de Tolhuisstraat/Weerstraat. Uiterst links het uit het eerste kwart van de 16de eeuw daterende Gotische Huis dat in de oorlog vrijwel niet werd beschadigd. Daarnaast het pand Kleibergsestraat 1. In de oorlogsperiode werd dit pand gebruikt door slager E. Bachrach. Na de oorlog was er de ijssalon van A. van Dalen gevestigd, op dit moment de wolwinkel van mevrouw Peper met de naam De Wolkamer. De rest van de gevelwand is na de oorlog geheel vervangen door nieuwbouw. De prentbriefkaart uit 1938 laat zien hoe de gevelwand er toen uitzag.

Plein

 Plein

Op de vorige foto was op de achtergrond deze verwoesting al duidelijk te zien. Op 15 november 1944 wordt de Waterpoort opgeblazen door de Duitsers. Het doel was ook deze keer een barricade op te werpen om zo de geallieerden tegen te houden. Enkele bomen die op het Plein stonden zijn toen eveneens om deze reden geveld. In 1979 is de Waterpoort herbouwd, nadat de opdracht voor deze herbouw pas in 1978 kon worden gegeven. Ook op deze foto, links naast de lege ruimte waar de Waterpoort stond, het caf? Harmonie. De laatste uitbater van dit caf?was J. van Dalen. Het pand is na de oorlog afgebroken en de vrijgekomen ruimte heeft lang dienst gedaan als parkeerruimte. Pas aan het begin van de 21ste eeuw is de huidige bebouwing gerealiseerd. De opname voor de prentbriefkaart is gemaakt aan het begin van de 20ste eeuw. In het gebouw rechts is nu het streekmuseum ondergebracht.

Weerstraat

Plein

Een mooie overzichtsfoto van het Plein vanaf de Vismarkt. De vernielde panden rechts werden gebruikt door Heuff, De Kemp en Lavieren.

 

Plein

 Plein

U ziet de Groote Soci?eit aan het Plein, gebouwd in de jaren negentig van de 18de eeuw en toen ook in gebruik genomen door de soci?eit. Deze soci?eit is opgericht in 1764. Na de oorlog werd het gebouw in die mate gerestaureerd dat het weer gebruikt kon worden voor diverse activiteiten. De definitieve restauratie kwam pas goed op gang aan het eind van de zestiger jaren van de 20ste eeuw. Momenteel vormt het gebouw een onderkomen voor de soci?eit, de oudheidkamer en het streekmuseum. Op 21 april 1972 werd de soci?eitszaal weer in gebruik genomen. Op 6 maart 1976 werd het gebouw in gebruik genomen als streekmuseum en onderkomen voor de oudheidkamer.

 

Plein

 Plein

Ook aan het Plein het caf?van de familie Ontskul. Op de foto Daan Ontskul en links van hem zijn moeder. In dit pand is nu het restaurant Gaia gevestigd.

Plein

 Weerstraat

Waar de Weerstraat en de Kleibergsestraat samenkomen stond het caf?De Drie Biljards van H.W. Faassen. Na de oorlog was op deze plaats ijssalon Gerwi te vinden. Het bekende terras van Gerwi is op de plaats gekomen waar daarvoor de tabaksfabriek van Hijmans stond, op de puinfoto het vernielde pand rechts. De prentbriefkaart toont het caf?in de jaren dertig van de 20ste eeuw. Links naast het caf?nog net een stukje van het gebouw Opwaarts. Rechts weer een deel van het Gotische Huis waar de in Zutphen geboren bakker A. Ruijsink zijn winkel had.

Varkensmarkt

 Varkensmarkt

De metselaars zijn al begonnen met de herstelwerkzaamheden aan het hotel-restaurant De Zon van C.P. Laheij aan de Varkensmarkt. Links daarnaast het hotel Zwijnshoofd van A.M. Ebben. Op de prentbriefkaartjes de Varkensmarkt rond 1910 en 1950. De panden dragen nu respectievelijk de namen Hong Kong en Bunga Melati. De zogenaamde peperbus links op de oudere prentbriefkaart is een verdeelstation voor de elektriciteitsvoorziening.

 Korte Nieuwsteeg

Een doorkijkje vanaf de Oliemolenwal door de Korte Nieuwsteeg richting Vakensmarkt. Het gebouw links was in gebruik als opslagplaats door de firma Heuff. De eerste twee panden, het vierde en het vijfde pand rechts zijn tot nu toe in gebruik gebleven. Evenals voor de oorlog waren er na de oorlog in de Korte Nieuwsteeg verschillende caf? gevestigd, zoals Nol in het Hol, Domino Bar en Cupido Bar. Op de achtergrond een pand aan de Varkensmarkt, dat ziet u op de prentbriefkaart als het rechtse pand. Dit pand is gesloopt in 1976. Daarvoor in de plaats kwam het gebouw waar nu Scapino is gevestigd. De opname voor de briefkaart is gemaakt in de jaren vijftig van de 20ste eeuw.

 

Korte Nieuwsteeg

Varkensmarkt

 Tweede Achterstraat

De Tweede Achterstraat met op de achtergrond de Sint Dominicuskerk. Zoals u kunt zien is deze kerk ook beschoten, voornamelijk in de maand oktober van 1944. Op de voorgrond, rechts op de hoek, ziet u de telefooncentrale, de bevrijdingsvlag hangt nog uit. Op de achtergrond rechts had G.J. Laagwater een ijsfabriek. Deze verzetsman is op 10 december 1943 door de Duitsers in Utrecht gefusilleerd.

 

Tweede Achterstraat

 Kastanjelaantje

De brug over de gracht tussen de Sint Walburgbuitensingel en de Binnenmolenstraat. Op 17 november 1944 proberen de Duitsers deze brug op te blazen. Het resultaat was blijkbaar niet goed, want een dag later volgt een tweede poging die wel het gewenste resultaat voor de Duitsers oplevert. Met het opblazen van deze brug menen de Duitsers ook weer een barricade te hebben om de geallieerden tegen te kunnen houden. Bij de tweede poging vliegen de brokstukken zo ver weg dat twee mensen worden getroffen. E? persoon op het Burgemeester Hasselmanplein en ?n in de Konijnenwal. Het pand op de hoek Brugstraat/Sint Walburgbuitensingel is tot de oorlog, maar ook daarna, bewoond door J. van Deutekom, die als herenkapper werkzaam was.

Kastanjelaantje

 Sint Maartenskerk

De Sint Maartenskerk krijgt op 7 november 1944 de eerste granaattreffers te verwerken. De Sint Maartenstoren wordt op 12 november voor het eerst getroffen. Op 21 november wordt de toren weer onder vuur genomen zodat degenen die de uitkijkpost bemannen de toren via touwen moeten verlaten. Omdat de Sint Maartenstoren daarna niet meer geschikt is om als uitkijkpost te gebruiken verplaatsen de Duitsers de uitkijkpost naar de toren van de kerk in Wadenoijen. De Sint Maartenstoren krijgt het nog zwaar te verduren. In december 1944 en in de eerste maanden van 1945. Na de hevige beschietingen van de geallieerden volgt op 14 mei een storm. De torenspits komt naar beneden en valt op het koor van de kerk. Op 5 september 1964 wordt de gerestaureerde Sint Maartenskerk weer in gebruik genomen.

 

Sint Maartenskerk

 Bleekveld

Deze foto is gemaakt in de richting van het gerechtsgebouw. Rechts daarvan op de voorgrond de Huchtpoort. De boog van deze poort is op de foto duidelijk herkenbaar. Na de oorlog is de Huchtpoort helaas afgebroken en niet meer herbouwd. Dit in tegenstelling met de Waterpoort die zoals u al eerder kon lezen wel is herbouwd. De witte banden op de bomen en palen dienden ervoor om de weg in het donker te kunnen vinden.

 

Bleekveld

 Bleekveld

Het was niet altijd even makkelijk om te zien waar een bepaalde opname door Swanenberg was gemaakt. Dat geldt onder meer voor de opname voor deze foto. Door de opnamen met elkaar te vergelijken die voor en na deze zijn gemaakt was de locatie te bepalen. De opname voor deze foto is gemaakt vanaf het Bleekveld richting Sint Agnietenstraat. Het vernielde gebouw in het midden is het postkantoor aan de Sint Agnietenstraat. Uiterst links een deel van het Spaarbankgebouw. Achter de man ziet u een aarden wal die als schuilkelder was ingericht. Op de foto zijn twee ingangen te herkennen. De schuin geplaatste betonnen palen moesten de toegang tot de stad bemoeilijken.

 

Bleekveld

 Echteldse Dijk

De kapot geschoten watertoren aan de Echteldse Dijk. Op 12 april 1945 krijgt de toren 27 granaatinslagen van de geallieerden te verwerken. Het resultaat ziet u op de foto. De toren uit de 19de eeuw wordt niet meer hersteld.Op de ansicht ziet u de 38 meter hoge watertoren gefotografeerd rond 1909.

 

 Echteldse Dijk

De fotograaf maakte deze opname ook op de Echteldse Dijk. De tekst op de Duitse helm zegt genoeg. Op de achtergrond de Groene Krib met de Vluchthaven.

 Nieuwe Haven

Op 28 september 1944 omstreeks drie uur cirkelen vijf vliegtuigen van de geallieerden boven Tiel. Ze werpen hun bommen af op de Nieuwe Haven waar men bezig is een schip met jam te laden. Het gebroken schip op deze foto heeft mogelijk met die aanval te maken. De opname voor deze foto is gemaakt vanaf de Slaper Dijk richting stad.

 

Nieuwe haven

Nieuwe Haven

Tot 1960 woonde in het huis geheel rechts de bekende plaatsgenoot Koos van Elk. Na de Eerste Wereldoorlog liet hij een woning bouwen aan de Slaper Dijk. Hij verdiende zijn brood met het verhuren en repareren van roeibootjes en kano's. Zoals u kunt zien bleef ook zijn woon- en werkomgeving niet gespaard van het oorlogsgeweld. Op de achtergrond het Oude Veerhuis dat zijn functie verloor in de 19de eeuw. Het veer werd toen naar het westen verlegd. Het uit de 18de eeuw daterende veerhuis is in de jaren zestig van de 20ste eeuw gesloopt. Zoals u kunt zien hadden de woonbootbewoners het ook zwaar. Tenminste twee van deze bewoners zijn in de oorlog omgekomen. G.M. van der Zalm (schipper) en W. van den Bogaard (rivierventer).

 Vluchthaven

Ook op deze foto een woonboot. Nu aan de andere zijde van de Slaper Dijk, in de Vluchthaven. De woonboot Mada was eigendom van badmeester G. van der Marel. Na de oorlog heeft hij op dezelfde plaats in de herstelde boot gewoond.

Nieuwe Haven

Een overzichtsfoto van de Nieuwe Haven. De woonboot van W. v.d. Bogaard ziet u op deze foto rechts. Van den Bogaard is één van de vijf gijzelaars die op 24 december 1944 op de binnenplaats van de gevangenis zijn gefusilleerd. Aanleiding van deze moordpartij was een overval op het politiebureau, een dag eerder, waarbij een arrestante werd bevrijd. Op de prentbriefkaart de Nieuwe Haven rond 1930.

Nieuwe Haven

Huf van Burenstraat

Foto's van fotograaf A.A. Swanenberg

Fotograaf A.A. Swanenberg